Hoe herken ik een ijzertekort?

Hoe herken ik een ijzertekort?

Ijzer heb je nodig zodat je lichaam goed functioneert. Ijzer is een mineraal en wordt in het eerste deel van de dunne darm opgenomen. Dit wordt ook wel duodenum genoemd. Per persoon verschilt de opname van ijzer en is onder andere afhankelijk van het soort ijzer, de voorraad van ijzer in je lichaam en de aanwezigheid van andere voedingsstoffen.

Er bestaan twee soorten ijzer namelijk heemijzer en non-heemijzer. Heemijzer kun je alleen uit dierlijke voeding halen, terwijl je non-heemijzer uit zowel plantaardige als dierlijke producten kunt halen. Tussen deze twee soorten zit in de mate van opname in het lichaam een groot verschil, namelijk 25% uit heemijzer en 1 tot 10% uit non-heemijzer. Het gemiddeld wordt geschat op 15%.

Door de aanwezigheid van voedingsstoffen zoals vitamine C, kan de ijzeropname verschillen. Het kan aangeraden worden om een glas sinaasappelsap bij een ijzerrijke maaltijd te drinken wanneer je een tekort aan ijzer hebt, omdat de opname van ijzer wordt verbeterd door vitamine C. Het eten van een portie groente of een stuk fruit bij de maaltijd werkt ook. Calcium, dat onder andere in melk zit, belemmert juist de opname van ijzer. Tot slot wordt de opname beïnvloed door de ijzer voorraad in het lichaam. In bijvoorbeeld de lever, beenmerg en milt houdt het lichaam zo’n 3 tot 4 gram ijzer voorraad. Je lichaam zal meer ijzer opnemen wanneer de voorraad lager is.

Ijzer is van belang voor goede weerstand, conditie en concentratie en gezonde nagels, huid en haar. Ijzer vormt het eiwit hemoglobine wat een onderdeel van onze rode bloedcellen is, dit is de meest bekende functie. Hemoglobine zorgt voor de rode kleur van de bloedcellen. Dit eiwit draagt bij aan het vervoeren van koolstofdioxide en zuurstof door het hele lichaam.

De reden van het advies om bij elke maaltijd een portie groente of stuk fruit te eten is omdat de opname van ijzer wordt bevorderd door vitamine C.

Hoeveel ijzer heeft je lichaam nodig?

Hoeveel ijzer je nodig hebt is per persoon verschillend. Dit ligt eraan hoeveel ijzer je verliest. Dagelijks verlies je een kleine hoeveelheid ijzer variërend van 0,5 tot 1,5 mg via de huid, zweet, ontlasting en urine. Afhankelijk van het soort ijzer wordt niet al het ijzer dat in je voeding zit opgenomen, dit verschilt tussen 1 en 25%. Daarom moeten we meer ijzer eten en drinken dan dat we kwijtraken. Voor volwassen vrouwen adviseert de Gezondheidsraad 15 mg en voor mannen is dit ongeveer 10 mg.

Er zijn mensen die een verhoogde ijzerbehoefte hebben. Zoals vrouwen in hun vruchtbare jaren. Tijdens de menstruatie verlies je dagelijks zo’n 1 mg extra ijzer. Ook tijdens het geven van borstvoeding (lactatieperiode) en de zwangerschap ligt de behoefte hoger, door de invloed van de groei en voeding van je kindje. Het is ook belangrijk om op de inname van ijzer te letten voor vegetariërs en jonge kinderen.

Voor volwassen vrouwen adviseert de Gezondheidsraad 15 mg en voor mannen is dit ongeveer 10 mg. Vrouwen hebben een verhoogde behoefte aan ijzer tijdens de lactatieperiode, zwangerschap of in hun vruchtbare jaren.

Wat zijn de gezondheidsrisico’s van een ijzertekort?

Er zal ijzer uit je voorraad worden gehaald, wanneer je lichaam zelf niet voldoende ijzer opneemt of wanneer je via eten en drinken te weinig ijzer binnenkrijgt. In je milt, beenmerg en lever zit je ijzervoorraad. Je kunt een tekort aan ijzer ontwikkelen wanneer je geen voorraad meer hebt. Het essentiële spoorelement (mineraal) ijzer is bij een ijzertekort onvoldoende aanwezig in je lichaam. Om hemoglobine te vormen heb je onder andere ijzer nodig. Hemoglobine draagt bij aan het vervoeren van koolstofdioxide en zuurstof door het hele lichaam. Ijzer heeft ook een positief effect op het functioneren van je afweersysteem en is nodig voor een goede spierfunctie.

Er kunnen diverse klachten ontstaan wanneer je lichaam bij een tekort aan ijzer onvoldoende hemoglobine aanmaakt, welke dit zijn lees je hieronder. Het is aan te raden om naar de huisarts te gaan, wanneer je het vermoeden hebt dat je een tekort aan ijzer hebt.

  • Kouwelijk
  • Slechte eetlust
  • Verminderde concentratie
  • Nagelafwijkingen
  • Pijnlijke tong
  • Rusteloze benen
  • Snel buiten adem
  • Bleke huid
  • Sneller vermoeid
  • Gebrek aan energie

Bloedarmoede is een mogelijk gevolg van een langdurig ijzertekort, een andere benaming hiervoor is anemie. Ervaar je diverse klachten of heb je het vermoeden dat je een ijzertekort hebt? Raadpleeg dan je huisarts.

Hoe krijg je een ijzertekort?

Een ijzertekort kan diverse oorzaken hebben. Hieronder lees je wat de mogelijke oorzaken zijn van een ijzertekort.

Bloedverlies

Tijdens de menstruatie verlies je bloed en hierdoor ook ijzer, vrouwen lopen hierdoor meer risico op een ijzertekort in hun vruchtbare jaren. Het is ook mogelijk om veel ijzerrijk bloed te verliezen na een operatie of ongeval.

Ongezonde voeding

Vaak is eenzijdige en/of onvolledige voeding de oorzaak van ijzertekort. Het kan betekenen dat je onvoldoende voedingsstoffen, zoals ijzer binnenkrijgt tijdens het volgen van een (crash)dieet. De kans op een tekort wordt nog groter, wanneer je dit combineert met langdurig fysieke inspanning en dit niet compenseert met de juiste voeding. Je ijzerlevels kunnen na ziekte gezakt zijn, hierdoor ben je vaak wat zwakker en slapper. Je kunt dan weer op kracht komen door middel van gezonde voeding.

Afwijking in je bloed

De oorzaak van een ijzertekort kan ook in het bloed zelf liggen, dit is echter een meer zeldzame oorzaak. Het kan voorkomen dat je lichaam moeite heeft met het aanmaken van hemoglobine in de rode bloedcellen. Of er vindt een verhoogde afbraak van de rode bloedcellen plaats.

Overige oorzaken

De ijzeropname in je lichaam kan bemoeilijkt worden door het langdurig gebruik van hormonale anticonceptie of bepaalde medicatie zoals aspirine. Bij een teveel aan stress en bij een schildklieraandoening is dit ook het geval. In verband met de ontwikkeling en groei van kinderen is een ijzertekort extra gevaarlijk voor hen.

Ijzertekort voorkomen

Ijzer kan onderverdeeld worden in twee soorten, heemijzer en non-heemijzer. Non-heemijzer kun je uit plantaardige en dierlijke producten halen, zoals noten, ei, peulvruchten, volkoren producten en groene groeten. Ongeveer 90% van ons ijzer halen we hier uit. De rest van ons ijzer halen we uit heemijzer en dit komt alleen voor in dierlijke voedingsmiddelen zoals vis en vlees. Ook zijn er voedingsmiddelen met extra ijzer te krijgen. Dit zijn producten zoals Fruitkick van Liga, Floradix of Roosvicee Ferro van De Ruijter. De opname van ijzer kun je bevorderen door een portie groente te eten of een stuk fruit. Het drinken van een glas sinaasappelsap heeft ook een positieve werking. Dit komt omdat groenten en fruit vitamine C bevatten.

Voedingsmiddelen die te opname van ijzer beperken

Tijdens een gelijktijdige opname zijn er een aantal voedingsmiddelen die de opname van ijzer beperken. Dit zijn onder andere voedingsmiddelen zoals amandelen, cacao, rabarber, wijn, koffie, thee, zaden en bonen. Dit heeft te maken met de aanwezigheid van bepaalde stoffen in deze voedingsmiddelen, die een onoplosbaar complex met ijzer in de darmen vormen. Het ijzer kan hierdoor niet meer worden opgenomen.

De opname van heemijzer en non-heemijzer wordt verhindert door calcium. Er ontstaat hierdoor een soort competitie tussen de absorptie van dit ijzer en het mineraal calcium.

Ijzer kunnen we halen uit zowel plantaardige als dierlijke producten. Voorbeelden hiervan zijn noten, ei, peulvruchten, vlees, vis, groene groenten en volkoren producten.

Supplementen voor vegetariërs

Omdat vegetariërs geen vlees of vis eten krijgen zij alleen non-heemijzer binnen, alleen is deze vorm van ijzer minder goed te nemen in de darmen. Hierdoor is extra belangrijk om op de ijzerinname te letten voor vegetariërs. Bij vegetariërs en veganisten is de voorraad ijzer vaak lager, maar meestal wel nog voldoende. Hierdoor worden ijzersupplementen niet standaard aangeraden.

Maak je gebruik van supplementen dan is het belangrijk dat je de ADH (aanbevolen dagelijkse hoeveelheid) niet overschrijd. Het vermelden van het aantal ijzer ten opzichte van de ADH op de verpakking is voor alle bedrijven die voedingssupplementen en voedingsmiddelen verkopen verplicht. Voor de lever is te veel ijzer schadelijk. Een verhoogd risico op leverkanker, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten kunnen hier bijvoorbeeld lange termijn gevolgen zijn. Darm- en maagproblemen kunnen acuut ontstaan wanneer je meer dan 45 mg ijzer in één keer inneemt. Voorbeelden hiervan zijn overgeven, diarree en misselijkheid.

Let op het aandeel ijzer ten opzichte van de Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid (ADH) bij het kopen van ijzersupplementen. Dit staat ten alle tijden op de verpakking vermeld.

Bijwerkingen ijzersupplementen

Het kan voorkomen dat je art je ijzersupplementen voorschrijft. De normalisatie van de hoeveelheid ijzer kan wel enkele weken tot maanden duren. Er zijn diverse bijwerkingen bij alle soorten ijzersupplementen. Lees de bijsluiter voor gebruik en informeer bij je huisarts voor meer informatie.

Wordt jou Ferrofumaraat voorgeschreven, dan kun je last krijgen van de veelvoorkomende bijwerkingen zoals diarree, verstopping, buikpijn, misselijkheid, duizeligheid en hoofdpijn. Het wordt geadviseerd om vezelrijke voeding te eten, voldoende te drinken en veel te bewegen wanneer je last hebt van verstopping door de ijzerpreparaat. Een ander voorbeeld is een injectie in de spieren, genaamd Ferinject. Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere gevoeligheid op de huid (waar er gespoten is) en uitslag.

Bij twijfel of je ervaart ernstige bijwerkingen, raadpleeg dan ten alle tijden je huisarts.

Ijzersuppletie kan verstopping veroorzaken. Om dit te voorkomen is het aan te raden om veel te bewegen, vezelrijke voeding te eten en voldoende te drinken.

Geschreven door
Anouk van der Laan
author,contributor,administrator
Alle artikelen van Anouk van der Laan

Top 3 IJzer

Vitals IJzer 25 mg met Vitamine C

#1
Vitals IJzer 25 mg met Vitamine C

100 capsules
  • hoogwaardig aminozuurchelaat (ijzerbisglycinaat) van Albion Minerals, Ferrochel®
  • met TRAACS®-kenmerk (The Real Amino Acid Chelate System)
  • maagvriendelijke verbindingsvorm met superieure biologische beschikbaarheid
23.95
Bekijk product
Vitakruid IJzer bisglycinaat 28 mg complex

#2
Vitakruid IJzer bisglycinaat 28 mg complex

90 tabletten
  • De best opneembare vorm ijzer bisglycinaat
  • Helpt om vermoeidheid en moeheid te verminderen*
  • Baanbrekend gebruiksadvies zorgt voor betere ijzeropname
19.90
Bekijk product
Orthica Tri ijzer 15

#3
Orthica Tri ijzer 15

90 tabletten
  • Helpt vermoeidheid verminderen
  • IJzer is van belang voor de vorming van rode bloedcellen
  • Tri IJzer-15 helpt vermoeidheid verminderen
12.95
Bekijk product
Bekijk meer IJzer
1 artikel toegevoegd aan jouw bestelling. Bekijk